IDM - Inniu D'fhoghlaim Mé

Daoibhse nach mbíonn ag breathnú ar reddit.com, úsáidtear an t-acrainm TIL ann go minic, rud a chiallaíonn 'Today I Learned'. Úsáidtear é chun cur síos a dhéanamh ar fhíric fhánach a chuaigh i bhfeidhm ar an redditeoir sin.

Anois, tá a fhios agam gur le Dennis an t-ábhar seo, ach... léigh mé TIL inniu faoi mhanaigh Éireannacha agus a gcuid scríbhneoireachta agus cheapas gur chóir dom é a roinnt anseo, daoibhse nach bhfuil, ahem, chomh saineolaíoch ar na rudaí seo.

Dar leis an gclár raidió BBC seo (timpeall 5.30 nóim) ba iad manaigh Éireannacha  a chruthaigh an 'spás' a chuirtear idir focail sa scríbhneoireacht sa lá atá inniu ann. Scríobh siad sa Laidin, teanga nach raibh á labhairt sa tír toisc nár shroich Impireacht na Rómhannach an t-oileán. Chun cabhrú leo idirdhealú a dhéanamh idir na focail eachtranacha, chuir siad spás idir eatarthu. Ar ndóigh úsáidtear an spás seo go forleathan i dteangacha ar fud na cruinne anois.

Ní mise amháin a léigh an TIL seo, agus fágadh breis is 150 trácht air - a léiríonn cé chomh cumhachtach is atá redditor mar fhoinse eolais.

Ar ndóigh, ní foinsí eolais gach rud a scríobhtar ar reddit. Seo daoibh an racún beag atá le feiscint díreach faoin TIL sin.

Ag baint an fhéir

Ní hé lá na gaoithe, lá na scoilb.

Ach is é lá na gréine, lá bainte an fhéir.

Éad orm inniu ag breathnú amach ar an bhfear/bhféar seo inniu ó m'oifig fhuar dhorcha :(

Gaillimh Ghleoite

Chuaigh mé timpeall na cathrach inniu le mo cheamara ag glacadh grianghrafanna do phrospectus nua na hollscoile. Thaitin an dá cheann seo liom...

An Áirse Spáinneach Póirse Caoch ó Mhúsaem na Cathrach

Turasóirí ag baint sult as Sráid na Céibhe

Gairdín Múrtha Colclough, Mainistir Thinteirn

D'iarr bainisteoir an ghairdín mhúrtha orm a mbróisiúr a aistriú go Gaeilge, agus shocraigh mé é a roinnt libh anseo, ionas go mbeadh an t-eolas ar fáil áit éigin ar líne. Is fiú go mór cuairt a thabhairt ar an ngairdín má tá sibh thíos san Oirdheisceart Grianmhar.

DAS, má fheiceann sibh botúin thíos, abair liom é - níl sé seolta agam go fóill.

Gairdín Múrtha

Colclough

Lig do scíth sa dúlra…

tabhair cuairt ar an nGairdín Múrtha Athchóirithe

ag Mainistir Thinteirn, Co. Loch Garman

An gairdín sa lá atá inniu ann

Griangraf ón aer, Iúil 2010

Muintir Colclough

Thóg muintir Colclough (fuaimnithe Cóc-lí) an Gairdín Múrtha Seoirseach seo breis is 200 bliain ó shin, roimh 1814. Chuir oibrithe deonacha tús leis an obair athchóirithe i mí Iúil 2010 faoi stiúir Hook Tourism, tar éis dóibh ceadúnas a shíniú le Coillte Teoranta, úinéirí an ghairdín.

An Leagan Amach

Tá leagan amach an Ghaírdín Mhúrtha athdheartha anois faoi mar a bhí sé sna 1830aidí. Is iad na príomhghnéithe den Ghairdín Múrtha cloiche agus brící seo – a bhfuil 2.5 acra ann – ná cúinní cuartha, dhá struchtúr inmheánacha sa bhalla brící a scarann an gairdín ina dhá leath: an t-oirthear (an gairdín ornáideach) agus an t-iarthar (gairdín na cistine), agus an abhainn lena cúig dhroichead, a shreabhann tríd an ngairdín.

An Suíomh

Tá sé suite i ngleann glas álainn i lár coille, áit a bhfuil ceol binn na n-éan le clos. Téann cuairteoirí tríd iar-shráidbhaile Thinteirn ar an mbealach chuig an ngairdín ar chosán coille a mbíonn coinnle corra agus gairleog fhiáin ag fás timpeall air san Earrach. I rith an tsamhraidh, siúltar faoi bhun na bhfeánna arda dorcha, roimh spéir ghorm oscailte an Ghairdín Mhúrtha a shroichint.

An Gairdín Cistine

Stair agus Scéal

Bhunaigh manaigh Chistéirseacha Mainistir Thinteirn tar éis 1200, faoi choimirce William Marshall, ar abhainn bheag a shníonn amach i gCuan Bhanú. Tar éis a díscaoilte in 1536, bronnadh an talamh ar fad ar Sir Anthony Colclough in 1562. D’fhan muintir Colclough ina gcónaí ann ar feadh 400 bliain, agus le linn an tréimhse sin athraíodh an mhainistir agus tógadh go leor struchtúir nua timpeall uirthi, ina measc droichid, muileann línéadaigh, muileann plúir, forbhallaí agus an Gairdín Múrtha Seoirseach.

Tógadh an Gairdín Múrtha 520m siar ó dheas ó Mhainistir Thinteirn, ag baint úsáid as clocha a bhí le fáil sna páirceanna máguaird agus ag líneáil na ballaí le brící lámhdhéanta a cruthaíodh sa Ghairdín Múrtha le láib ón inbhear áitiúil. Déanadh aol sa tiníl in aice le droichead na bhforbhallaí as aolchloch dhóite a tháinig ar bháid ó Rinn Duáin agus a meascaíodh le gainimh chun moirtéal aoil a chruthú.

Tá leagan amach an ghairdín curtha ar ais mar a bhí in 1838 ag baint úsáid as eolas ón Mapa Stairiúil OSI. Léiríonn an mapa seo na cosáin, cúig dhroichead, an clós seachtrach, agus na suíomhanna ina raibh an gairdín glasraí agus na crainn torthaí suite.

Bhronn Miss Marie B. Colclough (a fuair bás in 1983) Mainistir Thinteirn ar an Stát in 1959. Tréigeadh an Gairdín Múrtha go dtí gur leag an comhlacht stáit Coillte breis is 30 crann mhóra Sitka a cuireadh ann in 1955. Gearradh siar an fál labhrais fiáin in oirthear an ghairdín, agus tá sé ag fás arís go sláintiúil san áit chéanna inar cuireadh é na céadta bliain ó shin. Glanadh siar an cosán tríd an gcoill i dtreo an ghairdín agus cuireadh gairbhéal nua air, chun na príomhbhealaí isteach ar an taobh thiar-thuaidh a fheabhsú. Cé nár déanadh tagairt do thógáil an ghairdín sna cartlanna teaghlaigh, seo mar a scríobh cuairteoirí sa 19ú aois faoi:

Thug John Bernard Trotter – a scríobh “Walks in Ireland 1812” (foilsithe in 1819) – cuairt ar Thinteirn i mí an Mheitheamh 1812 agus d’fhan sé ann ar feadh míosa beagnach, gan trácht a dhéanamh ar an nGairdín Múrtha.

“We have employed several days in enjoying the beauties of Tintern and its environs, and experienced much civility from Lady Colclough”

Meitheamh 27, 1812.

Rinne A. Atkinson an chéad tagairt don Ghairdín Múrtha in “The Irish Tourist”, a scríobh sé i mí Iúil 1814 (foilsithe in 1815).

“Lady Catherine Colclough had the politeness to show me a very beautiful and fruitful Walled Garden, of two or three acres, enclosed by a handsome brick wall, and abounding with the delicacies of the season”.

Ba í Catherine Colclough (née Grogan ó Chaisleán Bhaile Sheáin) máthair Caesar Colclough. Toisc gurb é Caesar an mac ba shine le Sir Vesey, tháinig sé in oidhreacht ar eastát a athar. Bhí John, deartháir le Caesar, i bhfeighil ar an eastát go dtí gur mharaigh William Congreve ó Chaisleán Chaoire (Wilton) é i gcomhrac aonair a bhain le toghchán sa chontae in 1807. Bhainistigh an t-aibhéardaí Tomas MacCord an t-eastát ansin go dtí gur fhill Caesar ón bhFrainc in 1814. Scaoileadh Caesar as príosún tar éis éirí as Napoleon, agus toghadh é mar MP i dTeach na dTeachtaí in 1818.

Bhí J.W. Goff ó Theach Bhaile an Hóraigh i bhfeighil ar eastát Thinteirn mar ghníomhaire Caesar Colclough idir 1831-1840. Tá teacht fós ar fháltais do chrainn phéitseog, neachtairíní agus sílíní a ceannaíodh i bPlandlann Fennessy i bPort Láirge agus i bPlandlann Miller agus Sweet in Bristol le linn an tréimhse seo. Tá litreacha idir Caesar agus a ghníomhaire ón uair seo le fáil i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann fós, agus déanadh tagairt do roinnt plandaí atá ag fás sna gairdíní i dTinteirn an uair sin, idir Geraniums, Carnations agus Daphne.

Tá súil againn go dtabharfaidh tú cuairt ar an nGairdín Múrtha i mbliana agus go gcruthóidh tú do chuid cuimhní féin.

Fear bréige an ghairdín, ar lá an Tynwald

Treoracha

Fág an R733 (an bóthar idir Baile Hac agus Droichead Eoin) ag an gcasadh i dtreo Mhuileann an tSáile, an L4041. Tá an bealach isteach go Mainistir Thinteirn agus Gairdín Múrtha Colclough 1km ón gcrosbhóthar seo ar thaobh na láimhe deise (balla cloiche le feánna). Tá an Gairdín Múrtha suite 300m siar ó dheas ó charrchlós na Mainistreach (7 nóim siúil). Comharthaí ar gach bóthar isteach. Mapa sa bhróisiúr seo. ~ Sat Nav: -6.8377833 52.23696 ~

Uaireanta Oscailte

Oscailte Gach Lá: 10 r.n. go 6 i.n. ~ Bealtaine go Meán Fómhair

10 r.n. go 4 i.n. ~ Deireadh Fómhair - Aibreán

Táille isteach

€3: Duine fásta. €2: Lascaine; Seanóirí, Mic Léinn, Grúpaí de 10+. Ticéad Bliantúil ar fáil. Faoi bhun 14: saor in aisce. Iarrtar ar chóistí agus ar ghrúpaí móra glaoch roimhré. Fáilte roimh mhadraí dea-mhúinte ar iall.

Sonraí Teagmhála

Bainisteoir Tionscadail: Alan Ryan

Príomhgharaíodóir: David Bawden

Gairdín Múrtha Colclough

Mainistir Thinteirn, Muileann an tSáile

Co. Loch Garman, Éire

t – 083 3064159

i - www.colcloughwalledgarden.com

r - colcloughwalledgarden@gmail.com

facebook - Colclough Walled Garden

twitter - @colcloughgarden

www.hooktourism.com

www.wexfordgardentrail.com

www.experiencenewross.com

www.visitwexford.ie

An Aimsir Fháistineach Fhoirfe Chéasta

Bhain an cartún seo gáire asam.

Ní dóigh liom go bhfuil a leithéid d'aimsir sa Ghaeilge. Níl sé luaite sa liosta aimsirí anseo ar aon chuma. Conas a déarfá abairt an tsicín sícigh? Is dócha go mbeadh ort athrú iomlán a dhéanamh ar chruth na habairte.

Ar an ábhar seo, is é mo dhea-rún don bhliain úr (an bhfuil sé róluath dóibh go fóillín?) ná an aimsir ghnáthchaite a fhoghlaim i gceart. Ní thagann sé chugam, agus is dócha go dtí seo bhíos róleisciúil gan an ghnáth-aimsir chaite a úsáid ina háit. Ach tar éis dom An Hobad a léamh i mbliana, atá lán di agus an t-údar ag cur síos ar eachtraí na bhfear beag, tuigim cé chomh coitianta is a d'fhéadfadh sé a bheith.

Sliabh ard(ghléine)

Foilsíodh an pictiúr seo inniu ar shuíomh gréasáin The Guardian. 'Séard atá ann ná griangraf 2 bhilliún picteilín de Shliabh Everest, a cruthaíodh as 400 griangraf éagsúla, sníofa le chéile. Is féidir zúmáil isteach ar an ngriangraf agus radharc ardghléine a fháil de Everest, ó bhonn go baitheas, na sléibhte timpeall air, agus pubaill na ndreapadóirí ar bhun an tsléibhe fiú. Is fiú go mór breathnú air.

Polasaí Gaeilge RTÉ

huireas isteach ar an gcuireadh oscailte atá tugtha ag RTÉ dá lucht féachana agus éisteachta roimh a dtuairimí maidir lena seirbhísí Gaeilge. Cé gur craoltóir poiblí do mhuintir na hÉireann é, shocraigh mé dearcadh an imirceora a léiriú dóibh, 'sé sin na laigí a thug mise faoi dearadh agus mé ag breathnú ar/éisteacht le cláracha RTÉ ón mBreatain Bheag. Seo thíos mo r-phost chucu. Dála an scéil, tá coicís bhreise agaibh bhur n-aiseolas féin a roinnt leo. Ní gá ach r-phost a sheoladh chuig: teanga ag rte ponc ie.

A chara,

Is Gaeilgeoir mise, nach de bhunadh na Gaeltachta mé, atá curtha fúm ag staidéar agus ag múineadh i gCaerdydd na Breataine Bige, agus is le guth an imirceora atá mé ag teagmháil libh inniu. Mar imirceoir a bhfuil suim aige i nuacht, scéalta agus siamsaíocht trí mheán na Gaeilge, braithim go mór ar RTÉ/TG4 chun seirbhísí sa teanga sin a chur ar fáil. Seo thíos mo mholtaí chun na seirbhísí sin a láidriú agus a leathnú...

Ba chóir go mbeadh tuilleadh podchraoltaí Gaeilge le fáil ar rte.ie. Faoi láthair níl ach 7 gclár ó RnaG ar fáil le híoslódáil ar suíomh RTE.ie i gcomparáid le go leor podchraoltaí Béarla ó na stáisiúin eile. Tugann na podchraoltaí Gaeilge deis iontach d'éisteoirí idirnáisiúnta (go háirithe iad siúd atá ar an taobh eile den domhan) coinneáil ar an eolas faoin saol agus faoin teanga sa bhaile.

Ba chóir go mbeadh tuilleadh ábhar Gaeilge le fáil ar an tseirbhís Longwave 252 atá le fáil, mar shampla, ag éisteoirí sa Bhreatain. Seachas an nuacht, ní bhíonn an Ghaeilge le cloisteáil go rómhinic ar an tseirbhís. Tá go leor den chineál cláracha a bhíonn á chraoladh ar Longwave 252 le fáil thar sáile ó stáisiúin eile (táim ag smaoineamh anseo ar chlár Ronan Collins, mar shampla, a bhíonn ag seinnt gnáth-cheol domhanda). B'fhéidir go mbeadh deis agaibh athrú go foinse ó RnaG uair nó dhó sa lá chun blas Gaelach a thabhairt don chraoladh Longwave.

Tréaslaím libh maidir leis na cláracha Gaeilge a bhíonn le fáil go hidirnáisiúnta ar RTÉ Player, mar shampla an tsraith álainn Ar An Oileán atá le feiceáil ann le déanaí. Bíonn ar an lucht féachana breathnú ar na fotheidil ar chláracha réamhthaifeadtha mar sin. Sílim go gcuirfeadh sé leis an tseirbhís (gan mórán obair bhreise) dá mbeadh an rogha ann leagan gan fotheidil a fheiceáil freisin.

Bíonn go leor daoine timpeall na cruinne ag foghlaim Gaeilge i scoileanna, ollscoileanna agus grúpaí pobail. Mar shampla tá rang beag agamsa anseo i gCaerdydd, agus bainim úsáid as an gcúrsa TEG (www.teg.ie) sa seomra ranga. Faraor, bíonn sé deacair acmhainní a aimsiú atá oiriúnach d'fhoghlaimeoirí. Chuirfeadh sé go mór leis an múineadh dá mbeadh sraitheanna Gaeilge le fáil ar bhonn níos fad-téarmaí ar an suíomh rte.ie, go háirithe sean-sraitheanna d'fhoghlaimeoirí - Turas Teanga mar shampla. Léireodh rud mar sin tiomantas RTÉ maidir leis an nGaeilge a chur chun cinn, ní hamháin in Éirinn ach go ginearálta. Féach, mar shampla, ar shuíomh idirlíne an BBC agus feicfidh tú cé chomh díograiseach is atá siad ansin maidir leis an mBreatnais a chur chun cinn. http://www.bbc.co.uk/wales/learning/learnwelsh/ 

Tá pobal láidir Twitter ag feidhmiú go hidirghníomhach as Gaeilge (féach ar www.indigenoustweets.com chun liosta de na cuntais is gníomhaí a fheiscint). Faraor, tá fíor-bheagán cuntas Gaeilge á scríobh ag RTÉ i gcomparáid leis an mBéarla. Mar shampla, ní bhíonn scéalta nuachta á túíteáil as Gaeilge ach go fíor-annamh. Dar liomsa, chuirfeadh cuntais Ghaeilge RTÉ go mór leis an Túítisféar Gaeilge agus thabharfadh sé ábhair chainte dos na húsáideoirí eile Twitter a bhíonn i dteagmháil lena chéile as Gaeilge.

Tá súil agam go nglacfaidh sibh leis na moltaí seo thuas, agus guím gach rath oraibh agus sibh i mbun polasaithe nua Gaeilge a chur chun cinn.